მალტის სამიტი: გორბაჩოვის “ღალატი”

 

1989 წლის 2 დეკემბრიდან 3 დეკემბრის ჩათვლით ხმელთაშუა ზღვის კუნძულ მალტაზე გაიმართა შეხვედრა სსრკ-სა და შეერთებული შტატების ლიდერებს შორის, მიხეილ გორბაჩოვსა და ჯორჯ ბუშ უმცროსს შორის. სამიტი ითვლება ცივი ომის დასასრულად და ორ ქვეყანას შორის პოლიტიკურ დაპირისპირებად. მოლაპარაკებების დროს გორბაჩოვი წავიდა კოლოსალურ დათმობებზე, რამაც უზრუნველყო შეერთებული შტატების სამხედრო და პოლიტიკური დომინირება მთელ პლანეტაზე და სსრკ-მ დაკარგა საგარეო პოლიტიკური გავლენა.

რას დაპირდა გორბაჩოვი ბუშს ?!

“სამყარო ტოვებს ერთ ეპოქას და შედის ახალ ეპოქაში… ეს არის გზა ხანგრძლივი მშვიდობის ეპოქისკენ…” გორბაჩოვმა დაარწმუნა პრეზიდენტი ბუში, რომ ის არასოდეს დაიწყებდა ომს.
გორბაჩოვი “”პერესტროიკით”” არღვევდა არა მხოლოდ კომუნიზმს, არამედ რუსეთის ისტორიის ათასწლოვან ეპოქას.

მოლაპარაკებების დროს გორბაჩოვმა ამერიკის პრეზიდენტს უთხრა, რომ უარს იტყოდა „ბრეჟნევის დოქტრინაზე“. ამრიგად, სსრკ აღარ ერევა სოციალისტური ბლოკის ქვეყნების საქმეებში და ევროპაში განლაგებულ ჯარებს გამოიყვანენ და სსრკ თანახმაა გერმანიის გაერთიანებაზე. გორბაჩოვმა ეს ნაბიჯები გადადგა კომუნისტური პარტიის პოლიტბიუროს თანხმობის გარეშე, რომელმაც ასეთ სცენარს განიხილავდა მხოლოდ ნატოსა და ვარშავის პაქტის ქვეყნების ერთობლივი დაშლის შემდეგ.

გორბაჩოვმა პირობა დადო, რომ არ გამოიყენებდა ძალას ბალტიისპირეთის ქვეყნებში სეპარატისტებთან საბრძოლველად და ასევე დათანხმდა შეტევითი იარაღის შემცირებას. აღმოსავლეთ ევროპაში განიარაღებისა და სტრატეგიული საყრდენების დათმობის საპასუხოდ, გორბაჩოვმა მიიღო ზეპირი მხარდაჭერა თავისი ამერიკელი კოლეგისგან სსრკ-ს რესტრუქტურიზაციის კურსისთვის და დაპირება, რომ აღარ შეიზღუდებოდა სსრკს ქვეყნებისთვის თანამედროვე ტექნოლოგიების გაყიდვა, დაპირება შტატებმა 20 წლის შემდეგ შეასრულა.

ღალატი თუ სისუსტე ?!

მალტაში გორბაჩოვმა უდიდესი
ღალატი ჩაიდინა.
გორბაჩოვმა შეგნებულად თქვა უარი მეორე მსოფლიო ომის შემდეგ მოპოვებულ გეოპოლიტიკურ გავლენებზე,
რომლის მისაღწევდაც იბრძოლა მილიონობით ადამიანმა და ამ გზაზე მათი სიცოცხლე ემსხვერპლა. საბჭოთა სისტემის კრიზისის დაძლევა ქვეყანაში არსებული სისტემის გაუმჯობესებით შეიძლებოდა, თუმცა “”პერესტროიკის”” ხანა არ შეიძლება ცვლილებების ხანად გამოვაცხადოთ ეს იყო დიდი ღალატის დასაწყისი, რომელსაც შეეწირა საბჭოთა იმპერიის ნგრევა.

დასავლელმა პოლიტიკოსებმა შესანიშნავად გამოიყენეს გენერალური მდივნის სისუსტე საგარეო პოლიტიკაში.

გორბაჩოვი გაეროს ტრიბუნიდან, აცხადებდა რომ ის საბჭოთა ჯარს 500 – ათასი ჯარისკაცით და 10 ათასი ტანკით შეამცირებდა.
სიტყვით გამოსვლის შემდეგ მან თქვა, რომ აშშ-დან და დასავლეთ ევროპის ქვეყნებიდან საპასუხო ნაბიჯების იმედი აქვს.

მალტაში ამერიკელებმა გორბაჩოვს ყველა თვალსაზრისით აჯობეს. აშშ-ის ელჩმა სსრკ-ში ჯეკ მეტლოკმა სამიტის შემდეგ განაცხადა, რომ გორბაჩოვს უნდა დაენახა, რომ ის ბუშთან თანაბარ პირობებში აწარმოებდა მოლაპარაკებებს და არა როგორც დამარცხებულ მოწინააღმდეგესთან. ამერიკელები პატივს სცემდნენ ძალას და გორბაჩოვმა მათ თვალებში მტვრის შეყრა ვერ მოახერხა. წლების შემდეგ, TASS-თან ინტერვიუში, მიხეილ გორბაჩოვმა განაცხადა, რომ სწორედ შეერთებული შტატების პოზიციიდან წარმოიშვა საფრთხე მსოფლიოში.

გორბაჩოვმა და მისმა დელეგაციამ ხმელთაშუა ზღვის კუნძული ზეპირი დაპირებებით დატოვეს და შეერთებულმა შტატებმა მიაღწია ყველაფერს, რაც დაგეგმილი ჰქონდა. ერთი წლის შემდეგ მათ მოკავშირეებთან ერთად დაარტყეს ერაყს, არ შეეშინდათ ყოფილი გეოპოლიტიკური მოწინააღმდეგის რეაქციის.
რამდენიმე კვირის შემდეგ ბუშის ადმინისტრაციამ კი მზადყოფნა გამოაცხადა
ბალტიისპირეთში წარმოშობილ კრიზისში ჩართულიყო მოლაპარაკებებში.

ლიტვამ, ლატვიამ და ესტონეთმა, რომლებმაც მიიღეს შეერთებული შტატების მხარდაჭერა, გააძლიერეს ძალისხმევა საბჭოთა კავშირიდან გასასვლელად, ხოლო დანარჩენი რესპუბლიკები მიჰყვნენ მათ. ამერიკელები გაოცებულები იყვნენ საბჭოთა ლიდერის დათმობებით. 1990 წლის 30 მაისს სსრკ პრეზიდენტი მიხეილ გორბაჩოვი გაფრინდა შეერთებულ შტატებში, სადაც მას როგორც გმირს ისე დახვდნენ.
ინტერვიუში მან თქვა, რომ შტატებში თავს ისე გრძნობს, როგორც საკუთარ სახლში, რის შემდეგაც თავისი გრაფიკიდან ოთხი საათი გამოყო სხვადასხვა ორგანიზაციის ჯილდოების მისაღებად. იმავე 1990 წელს მიხეილ გორბაჩოვს მიენიჭა ნობელის პრემია მშვიდობის დარგში.
1992 წელის ბოლოს გორბაჩოვმა და სსრკ-ს პირველმა პრეზიდენტმა რეიგანისგან საჩუქრად მიიღო კოვბოის ქუდი, რომელშიც სიამოვნებით იღებდა სურათებს.

©️ ირაკლი ჯანყარაშვილი

კომენტარები